تبلیغات
وب مفید - افت تحصیلی
درباره وبلاگ

آرشیو

آخرین پستها

پیوندهای روزانه

نویسندگان

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

مطالبی در مورده افت تحصیلی؟


افت تحصیلی و روشهای جلوگیری از آن..!!

مقدمه

زمانی که از افت تحصیلی دانش آموزان سخن به میان می آید,مجموعه ای از علل را می توان نام برد که زمینه ساز اینگونه مشکلات تحصیلی بوده و هستند. اغلب خانواده ها وقتی با مردود شدن بچه های خود مواجه میشوند تا زه با یک ساده نگری در دخل و خرج خانوده , به عمق فاجعه پی میبرند. از دید آنان در این هنگام هزینه های تحصیلی ,وقت فرزندانشان و در نهایت تمامی تلاشهای آنان برای به بار نشستن این محصول به خطا رفته است. فرض کنید باغبانی پس از یک سال تلاش در مزرعه ای به جای درو گندم با کلی از علف های هرز مواجه شود.

اوچه احساسی پیدا می کند؟

حال از نگاه کلی به مقوله افت تحصیلی نگاه کنیم ,فاجعه از این هم غمبارتر خواهد بود . آمارهای فعلی از %20 افراد باز مانده و جامانده از تحصیل در دوره راهنمایی حکایت میکند و تازه متوجه می شویم که چه بودجه ای از کف این مردم در طول سال تحصیلی سپری شده به هدر رفته است . مسئله افت تحصیلی در نظام آموزش پرورش در بسیاری از کشورهای جهان سوم به صورت حاد مطرح است. منابع و امکانات اغلب کشورها ی جهان سوم محدود است و این مسئله ,صرفه جویی, دقت در مصرف وتخصیص این منابع به بخش های مختلف اقتصادی و اجتماعی را الزامی میسازد .افزایش سریع جمعیت واجب التعلیم این کشورها بخش عمده ای از درامد ملی آنها را می بلعد. در حالی که در اغلب این کشورها هنوز کودکان لازم التعلیم به مدارس راه نیافته اند و تعداد زیادی از جمعیت بزرگسالان آنها بیسواد هستند,علاوه بر آن مشکل افت تحصیلی در مدارس نیز به حجم این مشکلات می افزایددر نظام کنونی آموزش پرورش ایران,افت تحصیلی و تکرارپایه به صورت یک معضل اساسی محسوب شده و توجه دست اند کاران تعلیم تربیت کشورها را به خود اختصاص داده است.

همه ساله تعداد قابل توجهی از دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی با ناکامی های تحصیلی روبرو شده و با مردود شدن ,بسیاری ازامکانات,تجهیزات,نیروی انسانی,بوجه آموزش وپرورش را تلف نموده و این امر علاوه بر بعده مالی زمینه پیدایش بسیاری از مشکلات رفتاری,فشارهای روانی,اختلالات عاطفی,نابهنجاریهای اجتماعی را فراهم می آورد.

در برنامه ی پنج ساله اول ,مبلغ :517میلیارد ریال صرف کسانی میشود که پایه ای تحصیلی را تکرار می کنند. متاسفانه مسئله افت تحصیلی برای اولیا و مربیان پیچیده ومبهم بوده وکمتر کسی توانسته به ریشه چنین نتایج نا مطلوبی پی ببرد و حقایق آن را روشن سازد.

منظور از افت تحصیلی چیست؟

مسئله افت تحصیلی از دیدگاه های گوناگونی مورد بحث و برسی قرار گرفته است و هرکدام از صا حبنظران ,از دیدگاه خود به اظهارنظر در مورد آن پرداخته اند. دکتر غلام علی افروز معتقد است زمانی می توان از افت تحصیلی صحبت کرد که فاصله قابل توجهی بین ِ توان واستعداد بالقوه و توان بالفعل فرد در فعالیت های درسی و پیشرفت تحصیلی مشهود باشد.گرچه این تعریف می تواند همه کسانی را که به زمان شکستهای پی درپی تحصیلی از تحصیل عقب مانده اند عمدتأ به اصطلاح تجدید یا مردود شده اند در برگیرد , اما مفهوم افت تحصیلی صرفأ در مردودی وشرکت در امتحانات مجدد (تجدیدی)خلاصه نمی شود و

می تواند شامل هر دانش آموزی شود که آموخته های آموزشگاهی او کم تر از توان بالقوه او وحد انتظار از اوست براساس این تعریف دانش آموزان تیزهوش نیز ممکن است دچار افت تحصیلی باشند. کاربرد اصطلاح افت یا اتلاف در آموزش وپرورش از زبان اقتصاد دانان گرفته شده است . آن ها آموزش را به صنعتی تشبیه می کنند که بخشی از سرمایه و مواد اولیه ای که باید به محصول نهایی تبدیل شود.تلف نموده و نتیجه مطلوب و مورد انتظار را به بار نمی آورد. شاید این تشبیه چندان خوشایند نباشد اما اگر دیدگاه منابع و مخرجی که جامعه در اختیار تعلیم وتربیت قرار می دهد به آموزش وپرورش بنگریم ,بی شک آموزش و پرورش یکی از مشاغل اقتصادی جهان است . لذا میتوان افت تحصیلی را در این زمینه به کار برد.به منظور اندازه گیری میزا افت تحصیلی ,فرض می شود که هدف تمام دانش آموزانی است که در یک دوره تحصیلی ثبت نام می نامیند ,طی موفقیت آمیز تمام پایه های آن دوره تحصیلی در مدت مورد نظر می باشد. از این نظر تکرار پایه تحصیلی یک دوره با مردودی وترک تحصیلی پیش از پایان دوره,هر دو افت تحصیلی و اتلاف به حساب می آیند.

تکرار پایه تحصیلی یا مردودی چیست؟

تکرار پایه تحصیلی یل مردودی عبارت است از تکرار یک کلاس برای دانش آموزان که خلال یک سال تحصیلی درهمان پایه وکلاسی که در سال قبل به تحصیل ادامی می دهد و همان کاری را انجام می دهد که در سال گذشته نیز انجام داده است.

تکرار پایه تحصیلی اتلاف آموزش تلقی می شود زیرا آنان که پایه ای را تکرار میکنند باعث کاهش ظرفیت ثبت نام در آن پایه تحصیلی گردیدن و از پذیرش دیگران در آن دوره تحصیلی جلوگیری می نامید یا باعث افزایش تعداد بیش از ظرفیت نظام آموزشی گردیدن و هزینه های بیش تری را به نظام آموزش و پرورش تحمیل می کنند.

ترک تحصیل چیست؟

ترک تحصیل نیز به طور کلی عبرت است از وضع دانش آموزی که پیش از پایان آخرین سال یک دوره آموزش که در آن ثبت نام کرده آن دوره را ترک کند. این نوع ترک تحصیل که پیش از پایان یک دوره شخصی تحصیل صورت می گیرد و آن را ترک تحصل زودرس می نامند نیزنوعی اتلاف در آموزش وپرورش به حساب می آید چرا که دانش آموزی که ترک تحصیل کرده یا از تحصیل باز مانده است به هدفهای تعلیم وتربیت آن دوره تحصیلی دست نیافته است. به طوری که از تعریف فوق استنباط می شود,ترک تحصیل پس از دوره آموزش وپرورش اجباری ترک تحصیل به حساب نمی آید. مثلا اگر خط مشی آموزش وپرورش عمومی یک کشور9سال را جزء آموزش وپرورش عمومی قلمداد نموده و مقرر می کند که دانش آموزان باید تا پایان 9سال تحصیلی در مدرسه باشند ولی س از پایان این دوره فقط نیمی از فارغ التحصیلی به دوره آموزش و پرورش متوسطه بروند بقیه دانش آموزانی را که به دوره تحصیلی بعد نمی روند را نمی توان مشمول افت تحصیلی به حساب آورد زیرا هر چند که مدرسه را ترک کرده اند اما ترک تحصیل آنان ترک تحصیل زودرس نمی باشد برای آنان فارغ التحصیل به حساب می آیند. در اینصورت افت تحصیل عبارت است از ترک تحصیل زودرس و تکرار پایه تحصیلی در نظام آموزش وپرورش یک کشور است. تعریف فوق تا اندازه ای محدود است زیرا انواع دیگر افت را در نظر نگرفته ونتایج آموزش وپرورش ترک تحصیل زود رس یا مزیتهایی را که ممکن است تکرار پایه تحصیلی در بر داشته باشد در نظر نگرفته است. در هر صورت محدوده اتلاف بودن ترک تحصیل و تکرار پایه تحصیلی به ساخت نظام آموزشی و هدف های آن بستگی دارد علاوه بر آن¸ سطح آموزشی که ترک تحصیل کننده گان دریافت نموده اند یا مقداری را که یک سال اضافی تکرار پایه ای تحصیلی می تواند به تحصیلات بعدی دانش آموزان مردود شده کمک نماید نیز در مقدار کیفیت افت موثر است.

انواع افت تحصیلی ؟

افت تحصیلی دارای دو بعد کیفی و کمی است.

افت کمی عبارت است از درصد دانش آموزان یک دوره ی آموزشی که به سبب مردود شدن و یا ترک تحصیل نتوانسته اند آن دوره را با موفقیت به پایان برسانند . افت تحصیلی کیفی نارسایی در دستیابی به هدفهای تعیین شده آموزشی و یا عدم تحقق بخشی از هدفها را می گویند . لذا تفاوت بین دانش ومهارت فارغ التحصیلان یک دوره ی آموزشی و هدف های تعیین شده برای آن دوره را با افت تحصیلی کیفی نشان می دهند. و در مشکلات انسانی و اجتماعی یک عامل نمی تواند علت اصلی باشد برای اینکه پدیده های اجتماعی مانند یک زنجیر به هم پیوند خورده اندو در به وجود آوردن یک مشکل دخیل هستند . در نتیجه برای یافتن علل افت تحصیلی باید مسائل گوناگونی مانند هوش¸ انگیزه¸ هدف و...........را مورد توجه قرار داد . عوامل فوق را میتوان در سه دسته کلی تقسیم بندی کرد:البته لازم به ذکر است تقسیم عوامل فوق دلیل بر آن نیست که آنها جدا از هم بوده مجزا عمل می نمایند. در واقع این عوامل چنان در هم تنیده اند که تعیین نقش و سهم هر کدام مشکل می باشد با کمال تأسف هر ساله منابع انسانی و اقتصادی فراوانی از جامعه به دلیل افت تحصیلی به صورت تجدیدی¸ مردودی و ترک تحصیل دانش آموزان به هدر می رود و چنان که هزینه های آن حساب شود رقم بسیار بالا و غیر قابل تصوری را شامل می شود . برای اولیا ومربیان و مسئولین آموزش وپرورش لازم است که با اگاهی از عوامل افت تحصیلی نسبت به رفع آنها اقدام نماید .

زمینه ساز افت تحصیلی ؟

هیچ چیزمانند ضایعات تعلیم و تربیت در سرنوشت ما و دانش آموزان مو ثر نیست زیرا نه تنها تعلیم و تربیت ناقص¸بودجه ملی را هدر می دهد بلکه از همه مهمتر قسمتی از عمر کودکان و نوجوانان را هنگام تحصیل در مدرسه تلف می کند همچنین اگر بخش اعظم این افت در دوران بلوغ اتفاق بیفتد¸میتواند موجب بروز ناکامی در فرد شود. ارزشیابیهای انجام شده در مورد کیفیت آموزشی نشان می دهد که در سالهای اخیر با توجه به فراوانی مدارس وتعداد افراد مدرسه رو به تغییرات قابل توجهی از نظر کیفی در نظام آموزش وپرورش ما حاصل نشده است. در بارۀ افت تحصیلی پژوهش های بسیاری انجام گرفته و اعتبارات قابل توجهی به این امر اختصاص یافته است مطالعات هم در زمینه عوامل ایجاد کننده افت تحصیلی است و هم روشهای پیشگیری و مقابله با آن را مورد بررسی قرار میدهد.

در بررسی پژوهشهای انجام شده از نظر سیر تاریخی 3 گرایش عمده در زمینه توضیح و مقابله با این پدیده وجود دارد:

1)افت تحصیلی و عوامل فردی:در شروع قرن 20¸عقب ماندگی های تحصیلی به طورعمده ناشی از عوامل فردی دانسته و خصوصیات شخصیتی ¸کمبودهای ذهنی¸اختلالات روانی و عاطفی را از عوامل عمدۀ شکست تحصیلی دانش آموزان تلقی می کردند در آن زمان اعتقاد بر این بود که اگر با وجود امکاناتی که برای برخورداری از آموزش وپرورش در اختیار کودک قرارمی گیرد او نتواند به موفقیت تحصیلی دست یابد این امر ناشی از تنبلی یا عقب ماندگی ذهنی اوست .در این زمینه ثورنر ایک قانون آمادگی فرد یادگیرنده را مطرح نموده و بیان می کند که فرا گرفتن معلومات¸عادات¸مهارتها¸افکار وعقاید مستلزم این است که فرد یادگیرنده از بدنی ¸عاطفی¸اجتماعی¸عقلانی باید رشد کافی داشته باشد. جان دیویی فیلسوف آمریکایی در کتاب تجربه و تعلیم وتربیت می گوید:اصل ادامه یعنی اینکه هر تجربه ای چیزی از گذشته میگیرد و تحت تأثیر عوامل و تجربیات پیشین قرار دارد و از طرف دیگر در تجربیات آینده مؤثر بوده و آنهارا به صورت خاصی در می آورد. همچنین اسکینر معتقد است که معمول ترین عامل تقویت کننده در یادگیری این است که به شخص بگوییم جوابش درست بوده است و اساس یادگیری او برهمین اساس ساخته شده است.همچنین اسکینر معتقد است که معمول ترین عامل تقویت کننده در یادگیری این است که به شخص بگوییم جوابش درست بوده است و اساس یادگیری او برهمین اساس ساخته شده است.

2)افت تحصیلی و عوامل فردی:در شروع قرن 20¸عقب ماندگی های تحصیلی به طورعمده ناشی از عوامل فردی دانسته و خصوصیات شخصیتی ¸کمبودهای ذهنی¸اختلالات روانی و عاطفی را از عوامل عمدۀ شکست تحصیلی دانش آموزان تلقی می کردند در آن زمان اعتقاد بر این بود که اگر با وجود امکاناتی که برای برخورداری از آموزش وپرورش در اختیار کودک قرارمی گیرد او نتواند به موفقیت تحصیلی دست یابد این امر ناشی از تنبلی یا عقب ماندگی ذهنی اوست . در این زمینه ثورنر ایک قانون آمادگی فرد یادگیرنده را مطرح نموده و بیان می کند که فرا گرفتن معلومات¸عادات¸مهارتها¸افکار وعقاید مستلزم این است که فرد یادگیرنده از بدنی ¸عاطفی¸اجتماعی¸عقلانی باید رشد کافی داشته باشد. جان دیویی فیلسوف آمریکایی در کتاب تجربه و تعلیم وتربیت می گوید:اصل ادامه یعنی اینکه هر تجربه ای چیزه از گذشته میگیرد و تحت تأثیر عوامل و تجربیات پیشین قرار دارد و از طرف دیگر در تجربیات آینده مؤثر بوده و آنهارا به صورت خاصی در می آورد. همچنین اسکینر معتقد است که معمول ترین عامل تقویت کننده در یادگیری این است که به شخص بگوییم جوابش درست بوده است و اساس یادگیری او برهمین اساس ساخته شده است.

2)افت تحصیلی و کمبودهای خانوادگی(عوامل اقتصادی):از اواسط قرن 20به تدریج شکست تحصیلی نه به عنوان پدیده ای فردی بلکه به عنوان مسئله ای اجتماعی مورد توجه کشورهای غربی قرار گرفت و در بین سالهای60-1950 سرمایه گذاری های وسیعی برای مبارزه با نابرابریهای اجتماعی اختصاص یافت.

دراین دوران بسیاری از متخصصین عوامل اجتماعی-فرهنگی را دلیل افت تحصیلی محسوب نمودند دراین مورد میتوان به تحقیقات کلمن(1960)در آمریکا¸تحقیقات پلاون(1963)درانگلستان در مورد کودکان11سال به بالا و پژوهش های دفتر بین المللی تعلیموتربیت در زمینه نا برابری فردی آمزشی اشاره کرد. تحقیقات فوق بدون اینکه نقش عوامل و خصوصیات فردی را انعکاس کند برشرایط اجتماعی و اقتصادی و کمبود انگیزه در محیط خانواده و روشهای تربیتی نا مناسب تاکید کرده و رابطه مستقیمی را بین وضعیت اقتصادی واجتماعی خانواده و شکست تحصیلی جستجو می نماید این تلقی از شکست تحصیلی باعث به وجود آمدن مدلها و روشهای اصلاحی و جبرانی خاصی شد که 1000000$ هزینه در بر داشت. در این دوران اعتقاد بر این بود که فرزندان طبقات محروم جامعه به علت شرایط خاص خانوادگی دچارکمبودهای خانواده های محروم را جبران نماید این طرز تفکر و ظهور آموزش وپرورش جبرانی نیز بر پایه ای این فلسفه استوار بود که شکست تحصیلی ¸ناشی از کمبودهای فرهنگی یاد گیرنده است.

3)افت تحصیلی و عوامل درون مدرسه گرایش سوم که ازاواخر سالهای 60در سالهای 1970موضوع مقالات جامعه شناسی را در غرب به خود اختصاص داده بود شکست تحصیلی را ناشی از عوامل درون سازمانی یعنی عوامل مربوط به مدرسه می داند.

جریان فوق نقش گزینشی مدرسه را مورد انتقاد قرار می دهد نقشی که به طرد و محروم کردن گروههای بیشماری از دانش آموزان می انجامد . در این زمینه جامعه شناسانی مانند (بوردیو و پاسرون واستابله وبود لو)در فرانسه از پیشگامان این جریان فکری هستند که به عدم تناسب مدرسه با شرایط¸امکانات و نیازهای کودکان طبقه محروم تأکید کردند و اعلام داشتند که مشکل اصلی در سازگاری با محیط مدرسه و برنامه های آموزشی آن نیست بلکه اشکال اساسی در ناتوانی مدرسه در سازگار کردن خود با کودکان طبقات محروم جامعه و نیزهای آنان بر میگردد. بوردیو وپاسرون در تحلیل مکانیسم موانعی که در مقابل تحرک اجتماعی قراردارد ¸مدرسه را با معیارها و نظام ارزشیابی آن محکوم کردند و به عنوان عامل اصلی تبعیض اجتمعی و مسئول طبقه بندی کردن افراد جامعه معرفی نمودند . بوردیو میگوید:مدرسه ابتدایی که باید عامل اصلی برقراری تساوی اجتماعی باشد¸خود در حقیقت بزرگترین عامل تبعیض است. مدرسه ابتدایی ابزار پیشرفت و ترقی کودکان طبقه مرفه می باشد و بر اساس فرهنگ طبقه متوسط وانتظارات این طبقه شکل کرفته است. این جریان فکری محتوا و روشهای آموزش وپرورش¸روابط حاکم بر مدرسه¸نظام ارزشیابی انتظارات و مقررات مدرسه را زیر سوال برد و اعلام کرد که مدرسه نقش گزینشی دارد و برای کسانی مناسب است که پیش از این قدم به مدرسه بگذارند از محیط خانوادگی و روشهای تربیتی خاص بهره برده اند. اما کودکان طبقه محروم با عدم امدگی قبلی ¸تجربیات نا موفق و تلخ مدرسه ¸با پیش داوری و انتظارات منفی معلمان ¸ارتباطات خشک و ساختار سلسله مراتبی ¸نمی توانند رابطه ی مثبت با درس و تحصیل برقرار کنندودر نتیجه با از دست دادن اعتماد به نفس خود دچار عقب ماندگی تحصیلی می شوند.

علل یا عوامل افت یا پیشرفت تحصیلی؟



هر کدام از متخصصین تعلیم و تربیت بنا به بضاعت علمی خود¸علل و عوامل افت تحصیلی تقسیم بندی نموده اند که در این بحث به 2 مورد از تقسیم بندیهای انجام گرفته اشاره شده و سپس به توضیح علل و عوامل افت یا پیشرفت تحصیلی از دیدگاه دکتر اسماعیل بیابانگرد پرداخته می شود.

1)عوامل برون سازمانی و درون سازمانی :علل وعوامل متعددی باعث ایجاد افت تحصیلی یا اتلاف در نظام آموزشی و پرورش میشود که می توان آنها را به علل و عوامل خارجی و داخلی (عوامل برون سازمانی و درون سازمانی)نظام آموزش وپرورش تقسیم نمود.

البته باید به این نکته توجه کرد که عوامل فوق جدا از هم نبوده وبرهم تاثیر می گزارند ونمی توان آنها را به طور مجزا مورد بررسی قرار داد.

هرچند که عوامل داخلی نظام آموزش به طور عمده وابسته به عوامل وعناصر خارجی از قبیل عواملاجتماعی ¸فرهنگی و اقتصادی می باشد ¸با این حال می توان نقش عوامل داخلی وخارجی نظام آمزش وپرورش را براتلاف یا افت تحصیلی به طور جداگانه در نظام گرفت.

الف)عوامل درون سازمانی :در مورد عوامل داخلی که عمدتا مربوط به خودنظام آموزش وپرورش می باشد می توان به موارد زیر اشاره نود:

1)نا متناسب بودن هدف و محتوای برنامه با نیازها و استعدادها و علایق دانش آموزان قصور نظام آموزشی در برقراری هدفها و برنامه هایی که با نیاز های رشد و تکامل فرد و علایق وانگیزه های او متناسب و هماهنگ باشد بر جریان تعلیم وتربیت ¸تاثیر نا مناسب گزارده وباعث افت تحصیلی می گردد.

در کشورهای جهان سوم که نظام آموزش وپرورش غربی را الگو قرار داده اند¸عموما افراد را برای مدیریتهای اداری و اجتماعی در خدمات دولتی ترتیب می کنند¸در این نظام ها امرنخبه پروری هدف اصلی آموزش وپرورش قرار گرفته است. عدم توجه به نیاز واستعدادهای دانش آموزان وتفاوتهای فردی آنان در این زمینه عدم استعداد از روشهای مطلوب تدریس ویادگیری¸علاقه وانگیزه آنان را برای آموختن از بین برده و این عدم علاقه بازتاب نا مطلوبی بر نتایج کاداشته ومیزان افت تحصیلی را افزایش می دهد. این بی علاقگی به تحصیل درمیان تعداد زیادی از دانش آموزان مشاهده می شود که اثر نا مساعدی ر پیشرفت تحصیلی آنان برجای می گزارد اما این نتیجه نامطلوب برای دانش آموزان محرومی که از زمینه های فرهنگی اجتماعی اقتصادی نا مساعدی بر خوردارند به مراتب زیادتر است.

2)نبودن تناسب طول مدت تعلیم وتربیت ¸پرورشی استعدادهای همه دانش آموزان .

3)فقدان انعطاف پذیری برنامه¸برای سهولت تغییررشته از طرف دانش آموزان .

4)توام ساختن تعلیمات نظری وعملی.

5)ایجاد هماهنگی میان هدفهای تربیت و شیوه های تنظیم برنامه روشهای آموزش وپروش وتهیه کتب درسی.

6)عدم برنامه ریزی صحیح در اصلاح روشهای تعلیم وکارآوزی معلمان شاغل.

7) سیستم مجازات (تنبیه وپاداش)در مدرسه که موثر بر تحریک یا کاهش انگیزش دانش آوزان برای تحصیل باشد.

8)آمادگی دانش آموز.

9)طبقه بندی دانش آموزان که مانع رشد هوشی آنان گردیدن و در نهایت باعث افت تحصیلی می شوند.

10)محتوای وشکل ظاهری کتب درس

< -غیر انتفاعی < - آزمایشگاه

11)مدرسه < - نمونه دولتی-تیز هوشان-امکانات مدرسه < - کتابخانه

< - دولتی < - کارگاه

12)کمبود معلمان متخصص برای تدریس¸کیفیت برخوردمعلمان با دانش آموزان و تعویض معلم در طول سال تحصیلی.

13)روش تدریس معلمان (تطبیق روش تدرسی معلمان بازمینه و احتیاجات آموزشی محصل).

14)تغییر مکررنظام آموزشی که موجب سردرگمی دانش آموزان وافت تحصیلی آنان می شود.

15)نقش همسالان وهم کلاسیهای دانش آموز.

عوامل برون سازمانی موثر برافت تحصیلی:شناخت وبررسی عوامل برون سازمانی و نقش هر کدام از آنها بر میزان افت تحصیلی ¸امری است پیچیده ونیاز مند تحقیق های گسترده و دقیق درهر مورد می باشد.

گاه این عمل وعوامل خارجی نظام آموزشی که میزان افت تحصیلی را تحت تاثیر قرار می دهند و وابسته به شرایط محیطی وجغرافیایی محلی هستند وگاه نیز نتیجه شرایط اقتصادی سیاسی ¸اجتماعی¸فرهنگی وعوامل خانوادگی می باشند که تفکیک آنها از یکدیگر امریست بسیار مشکل وغیر ممکن بدین لحاظ به نقش تعدادی از عوامل اشاره می شود.

1)عوامل اقتصادی(فقرودرآمدپائین-نداشتن وسائل تحصیلی و تفریحی¸اختلاف والدین ناشی از مسائل ¸پولی توجیبی دانش آموز ¸نامناسب بودن پوشاک مانع مدرسه ونداشتن وسایل وامکانات رفاهی ).

2)میزان تحصیلات والدین .

3)میزان هوش دانش آموزان(رابطه کم هوشی با تحصیل).

4)دینداری وگرایش اعتقادی وفقر فرهنگی.

5)محل سکونت دانش آموز ( از نظر موقعیت وطبقه بندی اجتماعی).

6)تجربیات آموزشی قبلی دانش آموزان .

7)تعداد فرزندان در خانواده ورابطه اعضایک خانواده با همدیگر ورابطه خانوادگی:

دموکراسی.

براساس < دیکتاتوری.

آزادی مطلق.

8)طلاق وچند همسر گزینی.

9)بهداشت وتغذیه خانوده.

10)حوادث پیش بینی نشده در خانه.

11)آمادگی دانش آموزبرای یادگیری .

12)تاثیرات ناهنجاریهای اجتماعی وبزهکاری وجرائم وبدآموزی والدین.

13)مشکلات خانوادگی (ناسازگاری وادین –جرائم والدین-فقر فرهنگی).

علل یا عوامل افت یا پیشرفت تحصیلی از دیدگاه آقای بیابانگرد؟

آقای دکتر اسماعیل بیابانگرد در پی تحصیلات گسترده در زمینه افت تحصیلی ¸این مقوله را در3(الف)عوامل فردی (ب)عوامل آموزشگاهی(ج)عوامل خانوادگی واجتماعی مورد برسی قرار داده به شرح مختصر عوامل فوق می پردازیم.

الف)عوامل فردی:مهمترین عوامل فردی که در پیشرفت یا افت تحصیلی نقش دارند. عبارتند از:

1>داشتن هدف:یکی از مهمترین عوامل که بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر می گزارد داشتن هدف است.

بدیهی است دانش آموزانی که برای تحصیل خود¸اهدافی در نظر می گیرند از آنهایی که هدف خاصی را دنبال نمی کنند¸موفقیت بیشتری را تجربه خواهند کرد. داشتن هدف موجب می شود¸که دانش آموز برای رسیدن به آن برنامه ریزی نموده وبا جهت از قبل تعیین شده حرکت کند. البته باید هدف بزرگ ویا دوراز دسترس باشد ¸دانش آموز به علت ترس از عدم شایستگی آن را انتخاب نمی کند. بنابراین هدف های بزرگ بایستی به اهداف کوچکتر تقسیم شوند تا دانش آموز به انتخاب آنها راغب گردد. نکته قابل توجه در این زمینه آن است که هر چه بین اهدافی که دانش آموز برای خود در نظر می گیرد و اهدافی که مورد نظر اولیاو مربیان است. هماهنگی بیشتری وجود داشته باشد میزان موفقیت دانش آموز در میل به اهداف ¸بیشتر خواهد بود وبرعکس هر چه در این زمینه فاصله واختلاف بیشتری باشد ¸آشفتگی و سردرگمی دانش آموز بیشتر خواهد بود.

2>غزت نفس:غزت نفس عبارت است از قضاوت احساس ارزشمندبودن. این حس از مجموع افکار ¸احساس ¸عواطف وتجربیات ما در طول زندگی ناشی می شود. همه افراد صرف نظر از سن ¸جنس¸زمینه¸فرهنگی¸جهت ونوع کاری که در زندگی دارند ¸نیازمند عزت نفس می باشند. عزت نفس بر همه سطوح زندگی اثر می گذارد. بررسی های روانشناسی نشان می دهد که چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود¸نیازهای سطح بالاتر نظیر خلاقیت ¸خودشکوفایی و پیشرفت محدود وناشکفته باقی می مانند. انسان اگر در زندگی هیچ چیز نداشته باشد اما دارای عزت نفس باشد ¸همه چیز به دست خواهد آورد ولی برعکس اگر همه چیز داشته باشد ولی دارای عزت نفس نباشد ¸همه چیز را از دست خواهد داد. مطالعات انجام شده بیانگر رابطه بین عرت نفس وپیشرفت تحصیلی است. هرفرد فعالیت های را که با موفقیت انجام داده است ویا می تواند انجام دهد دوست دارد. تصور دانش آموز در باره موفقیت یا شکست در یک تکلیف مبتنی برتجاربی است که وی در مورد آن تکلیف یا تکالیف مشابه از معلمین¸والدین وهمسالان وهمچنین اشخاصی که به طریقی با تکالیف موردنظر رابطه داشتند ¸کسب کرده است. اگر فرد متعقد باشد درگذشته تکالیف هایش رابا موفقیت انجام داده است احتمالا با تکالیف بعدی به صورت مثبت برخورد خواهد کرد واگر اعتقادداشته باشد که در تکالیف گذشته باشکست مواجه شده است¸احتمالا با تکالیف بعدی با نوعی حالت منفی برخورد خواهد کرد.

3>انگیزه:از علل دیگر پیشرفت تحصیلی یاافت آن داشتن انگیزه می باشد. انگیزه عاملی است که فرد را (دانش آموز)رابرای آموختن درس به تلاش وکوشش وامی دارد وبه فعالیت های او جهت وشکل می دهد. حال اگر دانش آموز دارای انگیزه برای یادگیری باشد وخانواده و مدرسه نیزبه این انگیزه او جهت دهد منجر به پیشرفت تحصیلی اوخواهد بود در غیر اینصورت افت تحصیلی را در پی خواهد داشت.

4>اضطراب امتحان:منظور از اضطراب نوعی حالت ناخوشایند ومبهم است که با پریشانی وحشت هواس¸تپشقلب¸سردرد¸بی قراری¸تکرار ادراروتشوش همراه است وامتحان نوعی ارزشیابی است که طبق اصول معینی انجام می گیرد ووسیله ای است برای توصیف واندازه گیری تغییر رفتار دانش آموز در جهت اهداف آموزش و پرورش وکمک به بهبود یادگیری او. هنگامی که فرد نسبت به کار آمدی¸عمل کرد¸توانایی واستعداد خود در شرایط امتحان و یا در موقعیت های که در آنها مورد ارزشیابی قرار می گیرد¸دچار نگرانی¸تشوش وتردید می شود که گرفتار اضطراب امتحانی می گردد که منجر به افت تحصیلی می شود.

5>مطالعه:همانند انجام هر کار بافعالیت دیگر¸مطالعه نیز نیازمند استفاده از روش درست است. عدم رعایت اصول وبهداشت مطالعه¸موجب پائین آمودن سطح کارایی وبازدهی انسان تضعیف روحیه کاهش اعتماد به نفس وخستگی ودلزدگی از مطالعه می شود و می توان این نتیجه را گرفت که یکی از دلایل افت تحصیلی برخی از دانش آموزان¸عدم آشنایی آنها به شیوه صحیح مطالعه می باشد.

6>هوش:یکی از عوامل مهم در افت تحصیلی ¸کمبود هوش وتوانایی ذهنی است. هوش هرفرد را می توان به دو نوع هوش عمومی و اختصاصی تقسیم کرد. هوش عمومی نوعی توانایی است که در اغلب فعالیت های انسان خود را نشان می دهد.

هوش اختصاصی استعداد وتوانایی خاص است که فرد در یک یا چند زمینه خاص دارد.

7>توجه:اولین شرط برای یادگیری و خاطر سپردن هر مطلبی ¸توجه به آن می باشد که اگر دانش اموز از هوش بالایی برخوردار باشد ولی به صورت مطلوب به موضوع توجه نکند¸نمی تواند آن را فراگیرد. علت افت وشکست تحصیلی بر خی از دانش آموزان ناشی از عدم توجه به معلم ومواد تدریس شده وهمچنین عدم تمرکز حواس به هنگام مطالعه وانجام تکالیف درسی است.

8>نداشتن برنامه و برناه ریزی درست :از جمله دلایل افت تحصیلی دانش آموزان به شمار می رود.

9>تفاوت های فردی :از دیگر دلایل موثر در افت تحصیلی یا پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تفاوت های فردی بین آنهاست. همچنین جنسیت دانش آموزان نیز در افت تحصیلی تاثیر دارد. طبق گزارش های وزارت آموزش وپرورش میزان مردودی در پسران بیشتر از دختران است.

10>عوامل جسمانی:دانش آموزان که دارای بنیه ای ضعیف هستند و از سلامت عمومی کامل برخوردار نیستند¸نمی توانند به اندازه کافی کوشش وفعالیت داشته باشند و به خاطر دارابودن استعداد ابتدا به انواع بیماریها¸از پیشرفت درسی باز مانند و دچار عقب ماندگی درسی می شوند . نقص ها یا معلولیت های بدنی ¸بیشتر آنهایی هستند که با بینایی ¸شندوایی وگویایی سروکار دارند. کودک نزدیکبین نوشته های روی تابلو کلاس را به زحمت می بیند وآنهایی که دوربین هستند از عهده خواندن وانجام دادن کار تمیز و مرتب بر نمی آیند واغلب اوقات گرفتار خستگی وسردرد می شوند. کودکان ناشنوا یا آنهایی که ضعف شنوایی داند از دریافت اطلاعات شفاهی معلم ودیگران کمتر بهره مند می شوند و به ویژه در درس قرائت و آموختن زبان خارجی عقب ماندگی پیدا می کنند. این دسته از کودکان به خاطر کوشش زیادی که برای شنیدن به خرج می دهند¸زود خسته می شوند و در نتیجه از کار وفعالیت های درسی دوری می کنند.

11>نارساخوانی:دیسکلسی یا نارساخوانی یکی دیگر از ¸توانیهای عضوی و بدنی برای یادگیری به شمار می آید که با افت تحصیلی در رابطه است. این گونه دانش آموزان از بهره هوشی طبیعی برخورداند ولی پیشرفت آن ها پائین تر از سطح مورد انتظار است¸واژه ها و معنای آنها را به خوبی می شناسند ودر مکالمه به کار می برند¸اما خواندن آن برایشان دشوار است.

نارساخوانی بابینایی وشنوایی ارتباط پیدا می کند. کودکی که دچار نارساخوانی بینایی است نمی تواند حروف نوشته را به صورت مربوط به خود تبدیل کند. مانند این که حرف (ل)را(ن)می بیند وبخواند یا (الف)را(انف)و(ش)را(س)تلفظ می کند. درواقع شکل چنین کودکی تشخیص حروف وادای صحیح آنها از یکدیگر است. در نارساخوانی بینایی¸فرد نه تنها حروف معین ¸بلکه تمام کلمه را نمی تواند درست بخواند. از سوی دیگر ¸کسانی که گرفتار نارساخوانی شنوایی هستند نمی توانند صدای حروف را به درستی تشخیص دهند.

12>شرایط عاطفی وروانی:شرایط عاطفی وروانی را می توان به عنوان اصلی ترین عامل پیشرفت یا افت تحصیلی دانست. بسیاری از دانش آموزان با اینکه از بهره هوشی بالتر از متوسط وظرفیت یادگیری قابل توجهی برخوردارند . اما به دلیل از قبیل فقر عاطفی انگیزه کافی عدم پشتکاری فقدان اعتماد به نفس عدم کفایت در ابراز وجود کمی احساس خودارزشمندی¸کم رویی ¸نداشتن بینش مثبت وقوی برای زندگی و تعارض روانی دچار بی اشتهایی تحصیلی شده و نمی توانند پیشرفت تحصیلی مطلوبی داشته باشند. این قبیل کودکان نیاز مند تقویت اعتماد به نفس بعد بالا بردن انگیزه و شناخت درمانی هستند.

13>سازش نایافتگی رفتاری:سازش نیافتگی های رفتاری و نارساکاریهای رفتاری از دیدگاه عوامل زمینه ساز افت تحصیلی دانش آموزان می باشد. اختلالات رفتاری در میان کودکان ونوجوانان دارای افت تحصیلی ¸به مراتب بیشتر از دانش آموزان عادی است یعنی از اختلالات رفتاری موجبات افت تحصیلی وکم آموزی دانش آموزان تیز هوش را نیز فراهم می آورد. ناسازگاریهای رفتاری مانند پرخاشگری بیش فعالی ¸بی قراری¸تخاصم¸کمرویی شدیدوانزواطلبی¸درخودفروماندگی وبی توجهی از آفتهای رشد مطلوب شخصیت واز عوامل موثر در افت تحصیلی است. اینگونه مشکلات رفتاری درمیان دانش آموزانی که افت تحصیلی یا کم آموزی دارند¸بهطوری قابل ملاحظه ای بیش ازدیگران است.

14>غیبت از مدرسه:گاهی اوقات علت افت تحصیلی دانش آموز¸غیبت وتاخیر او در مدرسه باعث می شود که اولا دانش آموز از توضیح بسیاری از دروس محروم شود و نتواند آن ها را جبران نماید وثانیأ باعث می شود که معلم به تدریج نگرش منفی ونامطلوب نسبت به دانش آموز پیدا کند که خود این نگرش می تواند باعث افت تحصیلی دانش اموز شود.

ب>عوامل اموزشگاهی:گروه دیگری ازعوامل که می توانند تاثیر عموده در میزان موفقیت وشکست تحصیلی دانش آموزان داشته باشند¸عوامل مربوط به مدرسه ومعلم هستند .

مهمترین این عوامل عوامل:

1)روابط معلم ودانش آموز:آموزش بدون ایجادرابطه¸معنایی نخواهد داشت. معلمان در میان آغاز کار خودپی میبرند که نحوه برقراری ارتباط بادانش آموزان بسیار اهمیت دارد.روابط مبتنی برمحبت¸احترام واعتماد متقابل میان معلم و دانش آموز هم موجب میشود تا دانش آموز به معلم وابسته نشود وهم انگیزه تحصیلی وی افزایش یابد.چند روز اول مدرسه واولین دیدارهای دانش آموزان با معلم بسیار مهم است¸بنابرین باید به آن توجه خاص داشت .معلم تازه کار به طورمعمول از معلمان قدیمی تر میشنوند که تاهنگامی که دانش آموزان به آنها احترام نگذاشته اند در برابر آنها نخندد زیرا آنها براین باورند که دانش آموزان برای احترام گذاشتن به معلم باید از وی بترسند اما نظریه پردازان انگیزش میگویند که در روزهای اول به دانش آموزان نشان دهید که به آنها علاقمند هستید و متقابلا آنها نیز می توانند به شما اعتماد کنند ودرصورت نیاز برای هر کمکی به شما رجوع نمایند.معلم برای داشتن روابط مثبت با دانش آموزان باد موارد زیر را در نظر بگیرد:

-اجتناب از تنبیه شدید ومکرر.

-اجتناب از شوخی.

-پرهیز ز پیش داوری های غیر منصفانه.

-اجتناب از روابط وابستگی زا.

2)مهارت معلمانی که توانایی برقراری سریع نظام را در کلاس درس داراهستند¸معلمانی که به طور منظم از کارخود ارزیابی می کنند و برآنچه یک دانش آموز یاد گرفته در برابر همه آنچه باید یاد می گرفت به درستی واقفند¸آنهایی که به دانش آموزان خود مطالبی را که در بارنخست یادگیری مجدد را می دهند ومعلمین که به دانش آموزان کمک می کنند تا به اهمیت مطالب پی ببرند وبتوانند بین مطالب اصلی و فرعی تمرین دهند¸در حرفه معلمی موفق از معلمان دیگر ند ودانش آموزان آنها پیشرفت بالاتری برخوردارند می باشند.

3)شرایط آموزشی وامکانات مطلوب تحصیلی:نبود امکانات وتسهیلات مطلوب آموزشی یکی دیگر از عوامل موثر بر افت تحصیلی دانش آموزان است. کمبود معلمان متخصص ومجرب¸با سواد وتوانادر انتقال مطالب موضوعات درسی به دانش آموزان¸وجود ضعف در روشهای تدریس وتکیه بر محفوظات¸تراکم جمعیت در کلاس¸ فشردگی برنامه های درسی ¸کمبود کتابهای درسی وکمک آموزشی ودهها مسئله دیگر از عوامل قابل توجه در ایجاد افت تحصیلی است.

4)نمره وارزشیابی:ارزشیابی یا امتحان یکی از بخشهای جدایی ناپذیر فرایند آموزش وپرورش است و به معلم این امکان را می دهد تا درحین آموزش یا بعد از پایان بخشی از کتاب ¸ دانش آموزان را ارزیابی کند. اگر دانش آموزان امتحان را به عنوان یک تهدید حساب کنند منجرب به اضطراب امتحان شده و در ارزشیابی موجب افت تحصیلی خواهد بود.

5)نقش تکلیف شب:تکالیف منزل یکی دیگر از عوامل مهمی است که برپیشرفت تحصیلی دانش آموزان اثر می گذارد. اگر تکایف بیش از توان داش اموز ویا به طور نا مناسبی در نظر گرفته شود موجب بی زاری از درس و در نتیجه افت تحصیلی را فراهم می سازد .

6)تعداد دانش آموزان وترکیب آنها:مطالعات نشان می دهد تعداد دانش آموزان کلاس بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان اثر می گذارد هرچه تعداد دانش آموزان افزایش یابد پیشرفت تحصیلی کاهش می یابد.

7)نا متناسب بودن هدفها و محتوای برنامه ها با نیازها استعدادها و علایق دانش آموزان:نامتناسب بودن هدفها و عدم توجه به نیازها و استعدادهای دانش آموزان وتفاوت فردی آنان وعدم استفاده از روشهای مطلوب تدریس ویادگیری ¸علاقه و انگیزه آنان را برای آموختن از بین برده ومیزان افت تحصیلی را افزایش می دهد.

8)نامتناسب بودن روشها و امکانات آموزش وپرورش با محتوای برنامه ها:روشهای تدریس و یادگیری متداول در اکثر نظامهای بر گوش دادن و بیان لفظی و حفظ کردن مطالب استوار است به جای آن که تبادل نظر وتفکر و بحث در باره امور پدیده ها با معلم حاکم باشد و این امر عاملی است که می تواند بر افت تحصیلی تاثیر داشته باشد.

9)نا متناسب بودن معلمین از نظر صلاحیتها و شایستگیها با نیاز های برنامه :ناکافی بودن تربیت معلمان از نظر کمی و کیفی یا عدم تناسب تربیت آنان با نیازهای آموزش پرورش و دانش آموزان از عامل اصلی عدم کارایی نظام آموزشی و افت تحصیلی می باشد که می توان با فراهم آوردن امکانات جذب ¸تربیت ونگهداری معلمان شایسته و کارآمد این نقیصه رابرطرف کرد.

10)مدت زمان یادگیری در مدرسه ومنزل:مدت زمان یادگیری و آموزش در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان نقش زیادی دارد به طور کلی هرچه کودکان زمان بیشتری را صرف مطالعه کنند با ثابت نگهداشتن بقیه عوامل مطالب بیشتری را فرا خواهند گرفت.

پیشنهادات:

پیشنهاد می شود در سال قبل از ورود کودکان به مدرسه و آغاز آموزش رسمی هم در شهر و در هم روستا موسساتی

شبیه کودکستانهای دولتی دایر شود و شرط ثبتنام در پایه اول ابتدایی داشتن گواهینامه از این مرکز باشد تا بتوان هم داش آموزان را به لحاظ زبان و آمادگی و حضور در مدرسه ترغیت کرد وهم کار معلم را آسانتر کرد تا افت تحصیلی در مقاطع بعدی کاهش یابد.

منابع:

-شعاری نژاد علی اکبر:روان شناسی رشد-تهران انتشارات اطلاعات-1364.

-نیلی پور رضا :افت تحصیلی در کودکان ابتدایی و بزرگان دبیرستانی-اهواز-ناشر دانشگاه جندی شاپور آذری.

-صافی احمد :سازمان و قوانین آموزش پرورش در ایران –تهران-انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

نجف آباد اله وردی :یادگیری و رشد واژگان در کودک-تهران-انتشارات جهاد دانشگاهی.(پاییز سال 1358)





نوشته شده توسط :مهران رسولی
شنبه 25 دی 1389-07:52 ب.ظ